Risico is een getal. Risicobeleving is een gevoel. Die twee lopen niet altijd gelijk op.

In de statistiek is vliegen een van de veiligste vormen van vervoer: de kans op een fataal ongeval per afgelegde kilometer ligt vele malen lager dan bij autorijden of fietsen. Toch voelt een vliegtuig voor veel mensen minder veilig. Dat komt omdat risico’s anders worden beleefd wanneer ze grootschalig, plotseling en moeilijk te beïnvloeden zijn. Een vliegtuigongeval is zeldzaam, maar als het gebeurt, is de impact groot en zichtbaar. Een verkeersongeval daarentegen is alledaags en daardoor, paradoxaal genoeg, minder beangstigend in de beleving.

Hetzelfde mechanisme speelt bij blootstelling aan stoffen. Verarmd uranium roept associaties op met radioactiviteit en onzichtbaar gevaar, terwijl de feitelijke risico’s sterk afhangen van de vorm, de blootstelling en de duur. Een sigaret daarentegen is een bekend, vrijwillig en maatschappelijk geaccepteerd risico, terwijl de gezondheidsschade daarvan goed gedocumenteerd en aanzienlijk is. Toch wordt het eerste vaak als dreigender ervaren dan het tweede.

Risico’s worden dus niet alleen bepaald door kans en gevolg, maar ook door onzekerheid, onbekendheid en vertrouwen. Juist daar, in die ruimte tussen feit en gevoel, ontstaan vragen, zorgen en soms ook verhalen die loskomen van de onderliggende werkelijkheid.

Na 4 oktober 1992 tot aan april 2026 waren er in Nederland 27.000 tot 30.000 verkeersslachtoffers te betreuren, en 78 slachtoffers van vliegtuigongevallen op Nederlands grondgebied of van Nederlandse registratie (Martinair Faro (Portugal 1992, 56), KLM Cityhopper 3, Hercules 34, Dakota 32 en Turkisch Airlines 9: totaal = 134). Inclusief de General Aviation is het totaal aantal geschatte slachtoffers ongeveer 250. Dat is minder dan 1% van de verkeersslachtoffers. Er vielen in die periode geen slachtoffers op de grond. Een uiterste inspanning om de risico's tot het minimale te beperking is de roeping van vele professionals in de luchtvaartindustrie.

Figuur 57B: overzicht van risico's en beleving die aansluit bij de paradox van Pruis

In de onderstaande tekening is de risico beleving erg zwart / wit weergegeven: daarvoor mijn verontschuldiging. Er liggen in werkelijkheid vele grijstinten tussen zwart en wit. Wat ik ermee aan wil geven is dat verhalen (narratieve) een grote gevoelswaarde losmaken, vaak veel meer dan tabellen, grafieken, en cijfers. Op korte termijn verliezen de cijfers het van de verhalen. Op de lange termijn is beter door de narratieve mist heen te prikken.