Als je uitgaat van de huidige stand van de techniek, de officiële onderzoeken, de parlementaire enquête én de analyses op de website, dan zijn de meeste technische vragen over de Bijlmerramp inmiddels beantwoord. De werkelijk openstaande vragen liggen vooral op maatschappelijk, bestuurlijk en historisch terrein.
Werkelijk openstaande vragen
- Waarom ontstond zo'n diep maatschappelijk wantrouwen? Hoe kon een technisch luchtvaartongeval uitgroeien tot een langdurige vertrouwenscrisis tussen bewoners, overheid, media en onderzoekers?
- Waarom hield het doofpotnarratief zo lang stand?
Welke rol speelden journalistieke framing, politieke dynamiek, psychologische mechanismen en collectieve herinnering bij het in stand houden van alternatieve verklaringen? - Waarom slaagde de overheid er niet in de gezondheidszorgen beter te begeleiden?
De parlementaire enquête was kritisch over de communicatie en de coördinatie. Welke lessen zijn daaruit getrokken voor latere rampen? - Welke invloed hadden media en politiek op elkaar?
Hoe beïnvloedden journalistieke publicaties, Kamervragen en maatschappelijke organisaties elkaar bij de beeldvorming over de ramp? - Hoe beleefden de bemanning en de hulpverleners de laatste minuten?
Omdat de cockpit voice recorder nooit is teruggevonden, zullen de laatste gesprekken en de precieze taakverdeling in de cockpit waarschijnlijk nooit volledig bekend worden. - Hoe moet de geschiedenis van de Bijlmerramp worden verteld?
Welke plaats verdienen emoties, ervaringen van bewoners en technische feiten naast elkaar, zonder dat één van beide de overhand krijgt?
Wat zijn mijns inziens géén wezenlijke open vragen meer?
Volgens de beschikbare technische en parlementaire onderzoeken zijn onder meer de volgende onderwerpen in hoofdzaak beantwoord:
- de oorzaak van het verlies van motor 3 en 4;
- de vliegroute (geen extra rondje);
- de technische oorzaak van het controleverlies;
- de rol van de luchtverkeersleiding;
- de keuze voor baan 27;
- de aanwezigheid van verarmd uranium;
- de aard van de gevaarlijke stoffen;
- een bewezen invloed van de Mossad op het technische ongevallenonderzoek;
- een verborgen lading als technische oorzaak van de ramp.
Samenvatting
De grootste open vragen over de Bijlmerramp zijn tegenwoordig niet meer technisch, maar maatschappelijk. De centrale vraag is niet langer waardoor het vliegtuig neerstortte, maar waarom de ramp uitgroeide tot een langdurige maatschappelijke vertrouwenscrisis waarin verschillende werkelijkheden naast elkaar bleven bestaan. Dat is waarschijnlijk de belangrijkste onderzoeksvraag voor historici, mediawetenschappers, sociologen en bestuurskundigen in de komende jaren.