Met de bovenstaande publicatie in Trouw op 26 september 2022 wordt de disclaimer in de dramaserie Rampvlucht - dat feit en fictie vrijelijk vermengd worden, en men genuanceerd naar die vermenging zou kunnen of moeten kijken - direct omgezet in een bevestiging dat er sprake was van een doofpot.

Dit is in tegenspraak is met de uitkomsten van de parlementaire enquête in 1999. De disclaimer uit de serie verliest - met deze stellige publicatie door de redactie van Trouw - vrijwel direct zijn waarde, zelfs al voordat de uitzendingen beginnen.

Daardoor oogt de disclaimer als een (juridische en morele) ontsnappings-clausule: het was toch een menging van feiten en fictie, dus, daar kun je ons (KRO-NCRV) niet op aanspreken?

Tel daarbij op de kerstbijlage van het Noord-Hollands dagblad 2022 waarin uitgesproken werd dat ministeries en luchtvaartautoriteiten logen en bedrogen, en keiharde fraude pleegden, en nu ook nog kafkaiesk documenten geheimhouden: en de verwarring is (opnieuw) compleet.

Zelfs Pieter Omtzigt ging in het verhaal mee. Uiteraard allemaal prima, media en politiek hebben het volste recht om alles te vragen. Maar nu de volgende stap: publiceer dan ook wat eruit komt...en geef volkomen duidelijkheid!

De typering van Vincent Dekker dat de parlementaire enquête een ‘poging was om het boek te sluiten’ vind ik misplaatst en ook een vorm van framing. Zij doet onvoldoende recht aan wat verlies en verwerking voor mensen betekenen. Verdriet laat zich niet volgens een vast patroon afsluiten. Sommigen willen blijven zoeken en vragen stellen, anderen zoeken juist rust. Voor velen blijft het verlies een blijvend onderdeel van hun leven.

De enquête was niet bedoeld om mensen voor te schrijven dat zij de Bijlmerramp achter zich moesten laten. Zij moest opnieuw aan waarheidsvinding doen, lessen trekken en zo volledig mogelijk vaststellen wat er op 4 oktober 1992 en daarna was gebeurd. De overheid kon geen verdriet wegnemen, maar zij kon wel proberen betrouwbare informatie te bieden: wat stond vast, wat bleef onzeker, waar waren fouten gemaakt en welke verhalen werden niet door de feiten gedragen?

Een onderzoek kan worden afgerond; verlies niet. Juist daarom was zorgvuldige waarheidsvinding zo belangrijk. Niet om vragen of rouw te beëindigen, maar om te voorkomen dat verwerking telkens opnieuw werd belast door vermijdbare onzekerheid en tegenstrijdige verhalen.

Dat de enquête politiek teleurstellend eindigde, neemt niet weg dat met Beladen vlucht een uitvoerig en waardevol rapport tot stand kwam. Het is betreurenswaardig dat veel van de goede analyses en conclusies daaruit later nauwelijks nog positief in de media zijn uitgedragen.

Beter dan spreken over ‘het boek sluiten’ is daarom: de feiten zo volledig mogelijk vastleggen, lessen trekken en mensen daarmee houvast bieden. Wat ieder vervolgens met die kennis doet en hoe iemand met zijn verlies verder leeft, blijft persoonlijk.

Mijn bronnen (eindrapport van de Raad voor de Luchtvaart uit 1994, het rapport van de parlementaire enquête in 1999, en de reconstructies door primaire bronnen op deze website, roepen de vraag op of bij de totstandkoming en journalistieke omlijsting van het project Rampvlucht op essentiële punten is voldaan aan de gebruikelijke normen van verificatie, feitelijke onderbouwing, wederhoor en correctie. Die vraag verdient naar mijn oordeel een onafhankelijke journalistiek-ethische beoordeling.